1. Bức Tranh Tổng Thể
Tháng 8 vừa qua, kim ngạch xuất nhập khẩu (XNK) của Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, đóng góp quan trọng vào cán cân thương mại thặng dư. Tuy nhiên, đằng sau con số rực rỡ này là một thực tế ít người để ý: sức khỏe của khối doanh nghiệp nội địa (DNND) đang suy yếu rõ rệt, trái ngược với đà tăng mạnh mẽ của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
Việt Nam hiện có hai khu vực chủ lực trong XNK:
Khối FDI – chiếm tỷ trọng áp đảo, đóng vai trò “đầu kéo” cho tăng trưởng XNK.
Khối DNND – dù quy mô nhỏ hơn nhưng đóng góp lớn cho việc tạo việc làm, thu ngân sách, và phát triển chuỗi cung ứng trong nước.
Đi sâu vào dữ liệu từng tháng, có thể thấy rõ sự phân hóa mạnh mẽ giữa hai khu vực này.
2. Suy Giảm Đáng Báo Động Ở Khối Doanh Nghiệp Nội Địa
Dữ liệu từ tháng 5 đến tháng 8/2025 cho thấy DNND liên tiếp ghi nhận sự suy giảm cả về nhập khẩu lẫn xuất khẩu:
Nhập khẩu: giảm liên tục 4 tháng so với cùng kỳ
Tháng 5: −15%
Tháng 6: −2%
Tháng 7: −4,6%
Tháng 8: −11%
Xuất khẩu: giảm liền 4 tháng liên tiếp
Tháng 5: −9%
Tháng 6: −5%
Tháng 7: −10%
Tháng 8: −19%
Điều đáng lo là giai đoạn tháng 5–8 vốn được coi là “mùa cao điểm nhập hàng” phục vụ sản xuất, nhưng năm nay, hoạt động của DNND thậm chí thấp hơn cả những tháng đầu năm. Đây là tín hiệu cho thấy sức chống chịu đang suy yếu, và nếu xu hướng này kéo dài, khu vực sản xuất trong nước sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
3. Nguyên Nhân Cốt Lõi
Có thể lý giải sự suy giảm này từ 5 góc độ chính:
(1) Đơn Hàng Xuất Khẩu Giảm Kéo Dài
Báo cáo PMI các tháng 6–8 liên tục cho thấy đơn hàng xuất khẩu mới suy giảm. Nguyên nhân trực tiếp đến từ chính sách thuế quan mới của Mỹ, khiến khách hàng quốc tế hạn chế ký hợp đồng dài hạn hoặc chuyển đơn hàng sang các quốc gia khác.
(2) Chi Phí Đầu Vào Leo Thang
Giá nguyên liệu nhập khẩu tăng, trong khi DNND thường thiếu dự trữ, ít khả năng đàm phán, nên chịu áp lực lớn khi chi phí logistics và vận chuyển quốc tế leo thang.
(3) Cầu Nội Địa Chưa Đủ Bù Đắp
Đơn hàng trong nước có cải thiện (PMI tháng 7 vượt 52 điểm), nhưng không đủ bù cho sự sụt giảm mạnh từ xuất khẩu, khiến tổng kim ngạch XNK vẫn đi xuống.
(4) Rào Cản Thuế Quan Và Rủi Ro Thương Mại
Việc Mỹ áp thuế nhập khẩu 20% và giám sát chặt về xuất xứ hàng hóa khiến nhiều đơn hàng bị hủy hoặc chuyển hướng. Điều này làm DN hạn chế nhập nguyên liệu, càng khiến sản xuất thu hẹp.
(5) Độ Trễ Trong Chuỗi Sản Xuất – Thương Mại
Mặc dù sản xuất có tín hiệu phục hồi, nhưng phải mất vài tháng để phản ánh vào số liệu XNK, do độ trễ từ khâu ký hợp đồng, vận chuyển, đến thông quan.
4. Các Mốc Thời Gian Quan Trọng
04/06: Mỹ áp thuế 46% với hàng hóa Việt Nam.
10/06: Mỹ tạm dừng áp thuế trong vòng 90 ngày.
02/07: Hai bên đạt thỏa thuận sơ bộ, với mức thuế cơ bản 20% và 40% cho hàng transhipping.
07/08: Thuế đối ứng chính thức có hiệu lực.
Những mốc này ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định nhập khẩu nguyên liệu và kế hoạch sản xuất của DNND.
5. Tác Động Vĩ Mô Và Hàm Ý
Nếu tình trạng này kéo dài, Việt Nam có thể đối mặt với:
Suy giảm việc làm trong khu vực sản xuất, đặc biệt là các ngành dệt may, da giày, gỗ.
Áp lực tăng trưởng GDP khi khu vực DNND vốn chiếm hơn 30% tổng số lao động chính thức bị ảnh hưởng.
Rủi ro mất cân bằng thương mại nếu phụ thuộc quá lớn vào khối FDI.
6. Giải Pháp Đề Xuất
Để hỗ trợ DNND vượt qua khó khăn, cần:
Chính sách tín dụng ưu đãi, giãn – hoãn nợ cho doanh nghiệp xuất khẩu vừa và nhỏ.
Hỗ trợ kết nối thông tin thị trường, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc Mỹ.
Đầu tư hạ tầng logistics, giảm chi phí vận tải.
Hỗ trợ kỹ thuật về tiêu chuẩn xuất xứ để DN đáp ứng yêu cầu quốc tế.
✅ Như vậy có thể thấy : Bức tranh XNK Việt Nam đang sáng lên nhờ khối FDI, nhưng khu vực DN nội địa đang đối diện nhiều thách thức. Đây là thời điểm cần chính sách hỗ trợ kịp thời để duy trì “sức khỏe” cho khu vực sản xuất trong nước, nếu không đà tăng trưởng hiện tại có thể chỉ là “ảo giác ngắn hạn”.
